ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการดื้อต่อยาต้านวัณโรคของผู้ป่วยวัณโรคในจังหวัดเชียงใหม่

นางมัทนา แอร์แบร์ ร.ศ. ณัฐจาพร พิชัยณรงค์
ร.ศ.วิศิษฎ์ ฉวีพจน์กำจร น.พ. ชยันตร์ธร ปทุมานนท์

การศึกษาแบบ case control study ที่คลินิกวัณโรคของโรงพยาบาลทั่วไป โรงพยาบาลชุมชน และศูนย์วัณโรคเขต 10 ในจังหวัดเชียงใหม่ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2545 ถึง 30 มิถุนายน 2546 เพื่อปรึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการดื้อต่อยาต้านวัณโรคในผู้ป่วยวัณโรค กลุ่มศึกษาได้แก่ ผู้ป่วยวัณโรคที่ได้รับการินิจฉัยว่าดื้อต่อยาต้านวัณโรคตั้งแต่ 1 ชนิดขึ้นไป จำนวน 43 คน กลุ่มควบคุม ได้แก่ ผู้ป่วยวัณโรคที่ไม่
ดื้อต่อยาต้านวัณโรค จำนวน 43 คน เพศเดียวกัน อายุแตกต่างกันไม่เกิน 3 ปี และมารับบริการที่สถาน บริการสาธารณสุขแห่งเดียวกันกับกลุ่มศึกษา กรณีที่ไม่สามารถคัดผู้ป่วยได้จากที่เดียวกันได้ จะคัดเลือก ผู้ป่วยจากสถานบริการสาธารณสุขอื่น การวิเคราะห์โดยใช้ conditional logistic regression เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัย
เสี่ยงกับการเกิดการดื้อต่อยาต้านวัณโรค โดยควบคุมตัวแปรกวนที่มีอิทธิพลต่อการเกิดโรค พบว่า ปัจจัย ที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดการดื้อต่อยาต้านวัณโรค ได้แก่ ผู้ป่วยวัณโรคที่มีประวัติเคยได้รับยาต้านวัณ โรคมาก่อน (OR = 11.16, 95%CI = 2.97, 41.98) การขาดการติดตามจากเจ้าหน้าที่ (OR = 3.93, 95%CI = 1.21, 12.77) มีผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาที่ไม่เหมาะสม (ร้อยละ 81.3 ไม่ได้รับการปรับเปลี่ยน สูตรยา) โดยเฉพาะผู้ป่วยที่ดื้อต่อยาหลายขนาน (ร้อยละ 50 พยาบาลเทคนิคเป็นผู้สั่งการรักษา) ส่วน ปัจจัยที่ส่งผลต่อความร่วมมือในการรับประทานยา (ความพอใจต่อระบบการบริการสาธารณสุข การ เข้าถึงสถานบริการ การให้ความรู้เรื่องโรค การได้รับกำลังใจครอบครัวและสังคม) ประวัติการเจ็บป่วยใน อดีต และปัจจัยสิ่งแวดล้อม ไม่พบว่ามีความสัมพันธ์กับการเกิดการดื้อต่อยาต้านวัณโรค จากผลการศึกษานี้ แม้ว่าพบว่าปัจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการเกิดการดื้อต่อยาต้านวัณโรคไม่ตกต่างจากการศึกษาที่เคยมีการศึกษาในต่างประเทศมาก่อนหน้านี้ แต่สามารถใช้เป็นตัวบ่งชี้ถึงปัญหา ภาวะการดื้อต่อยาของผู้ป่วยวัณโรคในจังหวัดเชียงใหม่อย่างเป็นรูปธรรม และสิ่งสำคัญที่สุด ยังสามารถ
เป็นสัญญาณเตือนภัยแก่ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้ป่วยวัณโรคให้ตระหนักต่อสถานการณ์ที่ส่งผลต่อการดื้อต่อยาต้านวัณโรคที่ทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ในปัจจุบัน

102 หน้า